سخن سیاسی می‌تواند در قالب‌های دیگر و به منظورهای دیگر هم تولید شود. سخن سیاسی می‌تواند در شکل:
نظر سیاسی
موضع گیری سیاسی
موضع گیری اجتماعی
و تحلیل ایدئولوژیک
نیز ظاهر شود.
پرسشی که پیش می‌آید تفاوت میان این انواع سخن سیاسی است چنانکه گفته شد تحلیل سیاسی در این نوشته به بررسی و ارزیابی سیاست در سطح کلان اطلاق می‌شود به این اعتبار هر چه به همگان یا امور مربوط می‌شود «سیاسی» است. اما وقتی به انواع سخن سیاسی مانند آنچه در بالا آمد نگاهی بیاندازم تفاوت‌های مهمی میان آنها و تحلیل سیاسی ظاهر می‌شود.
نظر سیاسی معمولاً حاکی از موافقت و مخالفت یا علاقه و عدم علاقه به یک موضوع مشخص سیاسی است که در قالب بیان سیاسی ظاهر می‌شود مثلاً یک فرد ممکن است در مورد سیاست‌های تنظیم خانواده موجود نظر منفی داشته باشد و دیگری نظری مثبت تفاوت این نوع نظر با تحلیل سیاسی این است که تحلیل سیاسی متکی به نوعی بررسی و ارزیابی از موضوع است؛ اما نظر لزوماً مبتنی بر ارزیابی و بررسی استوار نیست یا اگر باشد از تحلیل سیاسی مدد می‌گیرد و به آن متکی است.
موضع‌گیری سیاسی و اجتماعی بخشی از عمل سیاسی و اجتماعی است که با مشخص کردن موافقت مخالفت یا اظهار بی طرفی در یک موضوع یا مسئله خاص مشخص می‌شود موضع‌گیری گر چه جنبه بیانی دارد و در قالب سخن عرضه می‌شود اما نه لزوماً مبتنی بر تحلیل است و بیانش لازم است بعد تحلیلی داشته باشد بسیاری از مواقع به دلیل ویژگی‌های رسانه‌ای اساساً فرصتی برای ارائه تحلیل در هنگام موضع گیری وجود ندارد همانطور که پیشتر گفته شد موضع‌گیری‌ای که مبتنی بر تحلیل سیاسی باشد امکان نفوذ بیشتری در مخاطب دارد.
تحلیل ایدئولوژیک نوعی اعلام نظر در یک موضوع یا مسئله خاص است که بر مبنای ارزش‌های ایدئولوژیک شکل گرفته و بیان می‌شود.
گاهی این موضع‌گیری‌ها خود را در قالب بیان سیاسی و ساختاری تحلیلی مخفی می‌کند اما وقتی کالبد شکافی شود مشخص است که بر مبنای تحلیل نه واقعیت یا ارزش‌های مورد توافق کلی جامعه بلکه نگرش‌ها و ارزش‌ها و گرایشهای گروه مشخصی از مردم است که سعی می‌شود به عنوان نگرش‌ها و ارزش‌ها و گرایشهای کل مردم جا زده شود در همه این موارد لازم است که بین تحلیل سیاسی و سایر شیوه‌های بیان سیاسی تمایز قائل شد و هر یک را به شیوه‌ه ای متفاوت ارزیابی کرد

سطح خردتر.

تردیدی نیست که سیاستمداران و دست اندرکاران امور سیاست‌گذاری و اجرا به تحلیل سیاسی نیاز دارند.
اما به اعتباری همه ما، اعم از کسانی که با سیاست سر و کار دارند یا به آن علاقه دارند یا ندارند، به تحلیل سیاسی نیاز داریم.
این تصور که سیاست و تحلیل آن فقط به اهل سیاست مربوط می‌شود ناشی از تصویر محدود شده‌ای است که ما از سیاست در ذهن داریم. اما سیاست مفهوم بسیار وسیع‌تری هم از آنچه ما معمولاً فکر می‌کنیم، دارد. نیاز به تحلیل سیاسی نیز وقتی بهتر فهمیده می‌شود که معنای وسیع‌تری از سیاست را در نظر داشته باشیم. چون گاهی تصور می‌شود سیاست همان است که ما معمولاً در رسانه‌ها درباره «سیاست» یا زیر عنوان موضوعات «سیاسی» می‌شنویم. اما ببینیم مفهوم عام سیاست چیست؟

سیاست چیست؟
سیاست معنای وسیع‌تری هم دارد. معنای وسیع سیاست یعنی همه آن چیزهایی که در یک جامعه به «همهٔ ما»، یا به «عموم» مربوط می‌شود. آن چیزهایی که به همه ما مربوط می‌شود، «امر عمومی» نامیده می‌شود.
سیاست هر چیزی است که با امر عمومی سر و کار دارد. با این اوصاف اینکه بودجه سال آینده چگونه باشد همانقدر سیاسی است که تغییر محتوای کتاب‌های درسی یا تصمیم گیری درباره راه‌های مبارزه با خشکسالی.
بودجه کتاب‌های درسی و خشکسالی بااینکه حوزه‌های متفاوتی از زندگی ما را تحت تأثیر قرار می‌دهند، اما همه «سیاسی» هستند چون به «همهٔ ما» مربوط می‌شوند، یعنی از امور «عمومی» محسوب می‌شوند که باید به شکل همگانی و عمومی درباره آن تصمیم گرفت.

اگر شما کمی فکر کنید چه موضوعات دیگری را می‌توانید فهرست کنید که در ظاهر سیاسی نیستند اما در نهایت با سیاست یعنی عموم مربوط هستند آنها را برای ما بنویسید؛
چه چیزی معیار «عمومی» بودن است؟
چه معیاری امر «خصوصی» را از امر «عمومی» متمایز می‌کند؟
پاسخ این سؤال‌ها را نیز می‌توانید برای ما بنویسید و نظرتان را بگویید.

همانطور که گفتیم نیاز همه ما به تحلیل سیاسی سبب می‌شود تا ما این گونه توضیح بدهیم که سیاست آن چیزی می‌باشد که به عموم مربوط می‌شود. یعنی چیزهایی که با همه ما سر و کار دارد، پس همهٔ ما هم به تحلیل سیاسی نیاز داریم. ممکن است ما از کسانی نباشیم که قادر به تحلیل سیاسی هستیم اما لازم است که از تحلیل‌های سیاسی موجود با خبر باشیم و بتوانیم آنها را ارزیابی کنیم.
اما ببینیم تحلیل سیاسی چیست و از آن چه کاری بر می‌آید که همه ما به آن نیاز داریم؟

تعریفی عام از تحلیل سیاسی:

با اوصافی که ذکر شد تحلیل سیاسی در نهایت عبارت است از دو سطح از بررسی و ارزیابی،
بررسی و ارزیابی سیاست در سطح کلان
، یعنی آنچه به همگان یا عموم مربوط می‌شود؛ و بررسی و ارزیابی نیروهای مؤثر در جریان یک سیاست گذاری معین در تحلیل سیاسی و دیگر انواع سخن سیاسی

کارکردهای عمومی تحلیل سیاسی
تحلیل سیاسی کارهای متفاوتی انجام می‌دهد: اول – تحلیل سیاسی کمک می‌کند شما درک درستی از صحنه سیاسی و چیزهایی داشته باشید که با زندگی شما، به عنوان یکی از آن «همه» ارتباط دارد. بدون چنین درکی شما نمی‌توانید بدانید:
بحث و نزاع‌های عمومی بر سر چیست؟
اهمیت این بحث و نزاع در چیست؟
چرا اصلاً بر سر این موضوع بحث و درگیری وجود دارد؟
این موضوع چه ارتباطی با دیگر موضوعات سیاسی دارد؟
طرف‌های مختلف درباره این موضوع چه مواضعی دارند؟
این مواضع متفاوت ناشی از چیست؟
مواضع طرف‌های مختلف در این موضوع چه ارتباطی با مواضع آنها در موضوعات دیگر دارد؟
هر یک از این طرف‌ها چه نفعی از موضع گیری خود می‌برند؟
از چه راه‌هایی این بحث و درگیری ممکن است به مواضع مشترک بیانجامد؟
راه حل مورد توافق همه طرف‌ها چیست؟
و…
دوم – تحلیل سیاسی به شما کمک می‌کند تا بهتر از این موضوع سر در آورید که منافع خودتان یا گروهی را که به آن دل بستگی دارید، چگونه می‌توانید به شکل بهتری برآورده کنید.
سوم – تحلیل سیاسی کمک می‌کند شما بتوانید حضور موثرتری در سیاست یا همان عرصه عمومی داشته باشیم.

تحلیل سیاسی انتخابات

تحلیل های سیاسی بسته به کاری که انجام می‌دهید نیازهای متفاوتی را برطرف می‌کنند.

چگونه تحلیل سیاسی بنویسیم؟

اجازه بدهید با تمرکز بر کسانی که با سیاست سرکاری مستمر دارند، یا می خواهند داشته باشند نگاهی بیاندازیم به نیازهایی که تحلیل سیاسی به آنها پاسخ می دهد:
اگر شما می‌خواهید یک فعال سیاسی یا اجتماعی باشید یعنی کسی که می‌خواهد درگیر امر عمومی باشد یا بشود ناچارید تصویر درستی از صحنه کنش‌ها و واکنش‌های خود داشته باشید.
تحلیل سیاسی به شما کمک می کند، به چنین تصویری دست پیدا کنید تا بازیگر موثری باشید.
گاهی ممکن است شما بخواهید از حد بازیگر صرف بودن فراتر بروید و دیگران را برای حضور در صحنه سیاسی، صحنه های بزرگ یا کوچک، ترغیب کنید تا آنها هم در حد خود فعالیت داشته باشند.
برای این کار نیازمند بسیج و ترغیب دیگران هستید. دعوت به اقدام یا ایجاد کمپین راهیست برای این مقصود، اگر شما فکر می‌کنید بدون تحلیل سیاسی درستی از اوضاع و احوالی که کمپین خود را میخواهید در آن راه بیاندازید میتوانید موفق باشید، بی تردید در اشتباه هستید.
گاهی شما به عنوان کسی که در سیاست حضور دارد، نمایندگی جمع هایی کوچک یا بزرگ را برعهده میگیرید.

در این موارد، کم پیش نمی‌آید که خواه جمعی که به آن تعلق دارید خواه کسانی که با جمع شما سروکار دارند، از شما می‌خواهند نظر یا همان موضع خود را در برابر یک موضوع معین مشخص کنید.
روشن است که بدون داشتن تحلیلی از موضوعی که قرار است درباره آن موضع گیری کنید، ممکن است دچار دردسر شوید یا در بهترین حالت خنثی و بی اثر جلوه کنید.
شما دچار دردسر میشوید اگر موضع‌گیری‌تان به قدر کافی سنجیده و با در نظر گرفتن جنبه‌های مختلف موضوع و مواضع دیگران نباشد.
اگر هم دچار دردسر نشوید ممکن است تنها به بیان چیزهایی بپردازید که برای مخاطب بی فایده است و اثری در عالم خارج ندارد.
نکته بسیار مهم در اینجا این است که در صورتی که شما دائماً مواضع دردسرساز بگیرید از صحنه سیاسی بیرون را نده می شوید و اگر مواضع شما خنثی باشد در صحنه می‌ماند ولی بازیگر مهم این خواهید بود و کسی به شما توجه نخواهد کرد.
سطح دیگری از درگیری در سیاست، ایفای نقش در سیاست گذاری ها یا همان تدوین خط مشی هاست.
سیاست گذاری، راه رسیدن به هدفی معین را تعیین می‌کند.
این سیاست‌گذاری ممکن است در حوزه دولت رخ دهد یا در حوزه جامعه مدنی.
اما در هر حال ناگفته پیداست که سیاست گذاری موفق زمانی میسر می شود که شما درک درستی از فضایی داشته باشید که سیاست‌گذاری قرار است در آن فضا محقق شود.

تحلیل سیاسی برای شما چه می‌کند؟

  1. برای شما امکان شناخت فضای سیاست گذاری بهتر را فراهم می کند؛
  2. به شما کمک میکند طرف های موثر در فرایند تدوین سیاست گذاری را از هم تفکیک کنید؛
  3. منافع هر یک از آن طرف ها و تضادها و توافق هایشان را تشخیص دهید؛
  4. به پیامدهای خواسته و ناخواسته سیاست گذاری های مختلف فکر کنید و در نهایت سیاست بهتری اتخاذ کنید یا تصویب کنید یا پیشنهاد بدهید.

گذشته از مشارکت، ایجاد کمپین، دعوت به اقدام، موضع گیری و سیاستگذاری، سطح عمومی تری از سیاست وجود دارد که با موضوع تعیین استراتژی و راهبرد پیوند خورده است.
شما یا از جمله کسانی هستید که در کار ساختن و ترسیم و تدوین استراتژی دستی دارید، یا ناچارید استراتژی های پیشنهادی را ارزیابی کنید.
بدون داشتن تحلیل سیاسی از اوضاع و احوالی که استراتژی با آن در ارتباط است، نه قادر به ایفای نقش موثر در تدوین استراتژی خواهید بود نه می توانید این استراتژی های پیشنهادی یا موجود را به درستی ارزیابی کنید.